Van lokale omroep naar streekomroep: radio meer naar de achtergrond

In dit artikel:

Nederland werkt toe naar maximaal tachtig streekomroepen. Die schaalvergroting moet de lokale journalistiek professionaliseren en financieel versterken, maar kan ten koste gaan van lokale radio. De beweging komt deels uit de sector zelf: omroepen zoeken samenwerking en bundelen hun activiteiten. De vroegere koepelvereniging OLON werd in 2015 omgevormd tot de stichting NLPO en in 2020 opgeheven. Een onafhankelijke evaluatie uit 2021 stelde wel vast dat de NLPO aanvankelijk sterk op fusies aanstuurde en dat structurele financiering een belangrijk probleem bleef.

Vanaf 2028 is jaarlijks ongeveer 31 miljoen euro voorzien voor lokale publieke omroepen. Het Commissariaat voor de Media blijft verantwoordelijk voor de bekostiging en verantwoording; de NLPO krijgt volgens het wetsvoorstel een concessie van tien jaar en adviseert over de aanwijzing van omroepen. De Tweede Kamer nam het voorstel op 2 juli aan, maar de Eerste Kamer moet er nog mee instemmen.

Door de schaalvergroting kan radio een kleinere plaats krijgen binnen de lokale publieke taak. Een website kan per gemeente afzonderlijk nieuws bieden, maar één radiokanaal kan niet gelijktijdig verschillende lokale programma’s uitzenden. Sommige omroepen zijn al met FM gestopt of hebben radio afgebouwd, terwijl andere juist televisie hebben verminderd. Daardoor kunnen na fusies meerdere lokale radiostations verdwijnen.

Ook de toekomst van lokale DAB+ is onzeker. Publieke omroepen betalen nu via de gezamenlijke NLPO-constructie relatief weinig voor distributie, mede dankzij overheidssteun. Vanaf 2028 wordt voor publieke streekomroepen een bedrag van ongeveer 150 euro per maand per kanaal en allotment verwacht. De subsidie loopt tot september 2030. Daarna kunnen minder deelnemers de kosten verder opdrijven, waardoor lokale DAB+ financieel onaantrekkelijk kan worden. De rol van de NLPO als zowel belangenbehartiger als tussenpartij bij de distributie leidt bovendien tot kritiek, vooral vanuit commerciële hoek.

Door de vorming van streekomroepen komen mogelijk FM-frequenties vrij. Hoewel er voldoende ruimte en vergunningen zijn voor nieuwe commerciële zenders, is het onzeker of voormalige piraten legaal verder willen gaan. Een legale vergunning betekent doorgaans een kleiner bereik en veel lagere zendvermogens dan zij gewend zijn, waardoor een massale terugkeer naar de legale ether onwaarschijnlijk wordt geacht.